Nastawiasz trzy budziki, aby wstać na ósmą do pracy, pijesz mocną kawę i najchętniej położyłabyś się na stercie papierów? Z zazdrością patrzysz na rześkie i pełne energii koleżanki? Natomiast, gdy one wychodzą wcześniej z imprezy, ty w najlepsze szalejesz na parkiecie? Czy wiesz dlaczego tak się dzieje?
Co to jest chronopsychologia?
Chronopsychologia to nauka zajmująca się rytmami psychicznymi i psychofizjologicznymi człowieka. To ona wyjaśnia dlaczego jedni z nas wstają wcześnie rano rześcy i weseli, od razu gotowi do pracy, a drudzy natomiast potrzebują dużo czasu, żeby zwlec się z łóżka i najlepiej czują się dopiero późnym wieczorem. Chronotypy określają preferencje organizmu do lepszego funkcjonowania w godzinach porannych lub wieczornych.
Ranny ptaszek czy nocny Marek?
„Ranny ptaszek” czy „skowronek” to popularne określenia osób, które lubią wcześnie wstawać. Chronotyp poranny nazywany jest właśnie typem skowronka. Osoby o tym chronotypie budzą się wcześnie bez pomocy budzika czy drugiej osoby. Najefektywniej wykonują pracę oraz zdolni są do wysiłku psychicznego i fizycznego w godzinach przedpołudniowych. Potrzebują w związku z tym wcześniej iść spać, aby zregenerować siły na następny dzień.
Chronotyp wieczorny nazywany jest także typem sowy, a popularnie o osobach takich mówimy „nocne Marki”. Wczesne pobudki sprawiają im dużą trudność, sami obudzą się nawet dopiero koło południa. Najlepszą porą na wysiłek intelektualny i fizyczny jest dla nich wieczór. Nie czują się wtedy senni i mogą aktywnie spędzać czas do późnych godzin nocnych.
Organizm osoby o chronotypie porannym wcześniej osiąga najwyższą temperaturę w czasie dnia oraz szczytowe poziomy melatoniny i hormonu stresu, czyli kortyzolu.
Od czego to zależy?
Nasz chronotyp w dużej mierze zależy od genów, czyli preferencje dziedziczymy po rodzicach. Natomiast nie bez znaczenia jest także wiek i tryb życia. Młodzi ludzie mają tendencję do późnego chodzenia spać, natomiast starsi ludzie często wstają wcześniej od reszty rodziny. Tryb życia młodych ludzi sprzyja byciu „sową” – imprezy, koncerty, wieczorne spotkania i nauka po nocach sprzyjają przestawieniu się na chronotyp wieczorny.
Kim jestem?
Aby poznać swój chronotyp należy dobrze wsłuchać się w organizm. O której godzinie wstawałabyś, gdybyś nie musiała iść do pracy, nie była ograniczona narzuconym stylem życia? Jaki jest twój naturalny rytm? Tylko nieliczni z nas prezentują skrajne chronotypy. Większość posiada skłonności w kierunku jednego z typów, ale plasuje się raczej gdzieś pomiędzy. Naturalne skłonności są też często zafałszowane przez narzucony tryb życia – konieczność wstawania rano do pracy, wieczorne dyżury itp.
Znajomość własnego typu pozwala lepiej rozplanować wysiłek w ciągu dnia. Znając pory największej koncentracji i formy intelektualnej, wiemy kiedy odbywać strategiczne spotkania i aranżować ważne rozmowy. Często jednak z powodu narzuconych rytmów ciężko żyć zgodnie z własnym.
Czy chronotyp można zmienić?
Nad zmianą chronotypu można pracować. Nie jest to jednak łatwe i szybkie. Aby zmienić tryb, należy powoli zmieniać godziny wstawania i kładzenia się spać. Duże znaczenie ma tu przyzwyczajenie, po pewnym czasie organizm zacznie pracować innym rytmem. Ważne, żeby nie zmieniać nagle trybu życia – organizm skowronka nagle zmuszony np. do pracy w nocy, źle będzie znosił wysiłek. Może mieć to także wpływ na podatność na choroby, formę intelektualną i odporność na stres.
Więc jakim typem Ty jesteś SOWĄ czy SKOWRONKIEM ?
Zdecydowanie jestem sową, rozkręcam się dopiero po porannej kawie, zaś mogę szaleć do póżnych godzin wieczornych.
Późno chodzę spać i bardzo wcześnie wstaję 
